Dobrze zaprojektowane cyfrowe państwo mierzy się liczbą spraw, których obywatel w ogóle nie musi załatwiać, bo załatwiły się same. Deklaracja podatkowa wypełniona automatycznie z danych, które urząd skarbowy i tak posiada; płatność wykonana w publicznym serwisie zamiast na poczcie; tożsamość potwierdzona elektronicznym dowodem bez wizyty w okienku. Każda z tych rzeczy zdejmuje z ludzi godziny biurokratycznej pracy, którą dziś wykonują za darmo na rzecz własnego państwa. Taki kierunek wyznacza stanowisko Partii Razem ws. cyfryzacji z 2018 roku, a jego miarą pozostaje zasada, że usługi online mają iść w parze ze wsparciem urzędnika dla każdego, kto woli załatwić sprawę osobiście.
Polska e-administracja na tle Unii
Dystans do nadrobienia widać w danych porównawczych. W 2023 roku ze stron lub aplikacji administracji publicznej korzystało 69% obywateli UE w wieku 16–74 lat (od 98% w Danii po 23% w Rumunii). Polska plasuje się poniżej średniej: według danych GUS za 2024 rok przywołanych przez NIK z usług e-administracji korzystało u nas 61% osób w tej grupie wiekowej, a elektroniczny wniosek o świadczenie lub uprawnienie złożyło zaledwie 15,8%. Sprawdzić coś w sieci potrafi większość, ale całą procedurę przechodzi online drobna mniejszość; właśnie w tym rozziewie widać zaległość: formularze wciąż wymagają wiedzy, którą dysponuje urzędnik.
Frontowa witryna cyfrowego państwa rozwija się przy tym szybko. Aplikacja mObywatel ma 12 milionów użytkowników, półtora miliona logowań dziennie i 47 usług; liczba użytkowników podwoiła się od końca 2023 roku. Popularność aplikacji pokazuje, że Polacy chętnie sięgają po cyfrowe narzędzia państwa, gdy te są wygodne; zaległości leżą piętro niżej, w systemach, które musiałyby ze sobą rozmawiać, żeby obywatel nie nosił danych między urzędami we własnej teczce.
Sprawy, które mogą załatwiać się same
Stanowisko ws. cyfryzacji opisuje architekturę tego zaplecza. Fundamentem jest automatyzacja rozliczeń:
Zminimalizujemy konieczny kontakt obywatela z biurokracją administracji publicznej. Wprowadzimy automatyczne wypełnianie deklaracji podatkowych, będziemy zwiększać katalog usług publicznych dostępnych przez Internet.— Partia Razem, Stanowisko ws. cyfryzacji (2018), „Administracja, nie biurokracja”, pkt 5, partiarazem.pl
Do tego dochodzi wygodny i bezpieczny „publiczny serwis pozwalający na dokonywanie płatności i przyjmowanie wpłaty”, przez który da się rozliczać podatki i rozliczenia między prywatnymi podmiotami (pkt 4), oraz elektroniczny dowód osobisty umożliwiający „szybszą identyfikację obywatela w kontaktach z jednostkami administracji publicznej, a także podmiotami prywatnymi” (pkt 9). Publiczny serwis płatności ma tu znaczenie większe, niż sugeruje nazwa: dziś każda opłata skarbowa przechodzi przez komercyjnych pośredników płatniczych, a publiczna alternatywa zostawiłaby i prowizje, i dane transakcyjne po stronie państwa.
Punkt 6 stanowiska ustawia relację między kanałem cyfrowym a osobistym: „Najważniejsze usługi publiczne udostępnimy w Internecie w intuicyjnej formie, a dla osób, które wolą kontakt osobisty, zaoferujemy wsparcie urzędników” (stanowisko ws. cyfryzacji, 2018). Obie drogi mają być pełnoprawne: intuicyjna forma online dla tych, którym tak wygodniej, i urzędnik przeprowadzający przez procedurę tych, którzy wybierają okienko.
Co proponuje Razem
- Automatyczne wypełnianie deklaracji podatkowych i minimalizacja koniecznego kontaktu obywatela z biurokracją (stanowisko 2018, „Administracja”, pkt 5).
- Publiczny serwis płatności — wygodne i bezpieczne rozliczanie podatków oraz płatności między podmiotami prywatnymi (pkt 4).
- Elektroniczny dowód osobisty przyspieszający identyfikację w kontaktach z administracją i podmiotami prywatnymi (pkt 9).
- Rosnący katalog usług publicznych dostępnych przez internet, w intuicyjnej formie — ze wsparciem urzędnika dla osób wolących kontakt osobisty (pkt 5–6).
Cyfrowy urząd ma przy tym dwa warunki brzegowe, o których piszemy osobno. Pierwszym jest dostępność — usługi muszą być zaprojektowane także dla osób starszych, słabowidzących i nieobytych z technologią, o czym w kontekście seniorów pisze serwis Razem dla Opieki w tekście o e-usługach bez wykluczenia. Drugim jest zrozumiałość samego państwa: obywatel załatwiający sprawę online musi mieć darmowy dostęp do przepisów, które go dotyczą — postulat bezpłatnego państwowego systemu informacji prawnej omawia serwis o uczciwej polityce w tekście o państwowym systemie informacji prawnej. Kompetencje potrzebne, by z tego wszystkiego skorzystać, opisujemy w tekście o wykluczeniu cyfrowym dorosłych, a całość linii — hub o suwerenności cyfrowej.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — Stanowisko ws. cyfryzacji (2018), sekcja „Administracja, nie biurokracja”
- Eurostat — „How do people interact with public authorities online?” (69% obywateli UE 16–74 w 2023)
- NIK — „Wykluczeni w cyfrowym państwie” (61% korzystających z e-administracji, 15,8% składających wnioski elektroniczne — za GUS 2024)
- Ministerstwo Cyfryzacji — „12 milionów mObywateli” (użytkownicy, logowania, liczba usług; 26.05.2026)
- Razem dla Opieki — „E-usługi bez wykluczenia: państwo dostępne i online, i przy okienku”
- Razem dla uczciwej polityki — „Państwowy system informacji prawnej”