Telefon dzwoni w środku dnia z nieznanego numeru; w słuchawce konsultant albo nagranie z „wyjątkową ofertą” — paneli, abonamentu medycznego, garnków na pokazie. Ten model sprzedaży opiera się na jednej przewadze: dzwoniący wie o odbiorcy dużo, odbiorca o dzwoniącym nic, a najskuteczniej działa to na osoby starsze, samotne i ufne wobec oficjalnie brzmiącego głosu. Stanowisko Razem ws. reklam z 2018 roku proponuje rozwiązanie sięgające źródła: „Zakażemy prowadzenia działalności telemarketingowej, jeśli połączenie nie jest nawiązywane przez klientkę lub klienta” (stanowisko ws. reklam, 2018).
Kary są, proceder trwa
Prawo już dziś wymaga uprzedniej zgody na marketing telefoniczny, a jego łamanie bywa surowo karane. W lipcu 2023 roku Prezes UOKiK nałożył na spółkę Asmanta Call Center 1 210 208 zł kary za naruszenie zbiorowych interesów konsumentów: firma, przez konsultantów i zautomatyzowane oprogramowanie, dzwoniła do ludzi bez uprzedniej zgody i zawyżała w rozmowach kwoty dotacji do fotowoltaiki (obiecywano 20,5 tys. zł, gdy program „Mój Prąd” przewidywał wówczas maksymalnie 5 tys. zł dopłaty do mikroinstalacji). Osobne sankcje (150 tys. i 100 tys. zł) objęły menedżerów spółki (UOKiK, 2023). Ramy prawne wyznacza dziś ustawa z 12 lipca 2024 r. — Prawo komunikacji elektronicznej (ELI).
Model biznesowy przetrwał jednak niejedną karę: call center można zamknąć i otworzyć pod nową nazwą, bazę numerów odkupić, a automat dzwoniący kosztuje mniej niż konsultant. Dopóki wykonywanie połączeń z inicjatywy firmy jest legalne — o ile tylko firma twierdzi, że zgodę ma — spirala kręci się dalej.
Dlaczego zakaz, a w tle blokada premium
Postulaty Razem układają się w komplet obejmujący każdy kanał nachalnej sprzedaży. Stanowisko ws. reklam dodaje do zakazu telemarketingu drugi punkt: „Zakażemy prowadzenia działalności marketingowej przy okazji kontaktów klientki lub klienta z infolinią” — koniec z dosprzedażą wciskaną osobie, która zadzwoniła zgłosić awarię. Stanowisko ws. cyfryzacji z tego samego roku dorzuca kary finansowe za wysyłanie materiałów reklamowych drogą elektroniczną bez zgody odbiorcy — także za samo „inicjowanie kontaktu z osobą fizyczną w celu uzyskania zgody” — oraz zasadę domyślnego blokowania płatnych połączeń i wiadomości tekstowych przez operatorów, którą partia uzasadnia wprost: „Zapobiegniemy tym samym wyłudzaniu pieniędzy, szczególnie od osób starszych” (stanowisko ws. cyfryzacji, 2018).
Linia programowa jest przy tym świeżo potwierdzona: deklaracja programowa z 2025 roku zapowiada, że Razem będzie „zwalczać nachalny telemarketing, w szczególności tzw. robo-calle” (rozdz. 10, pkt 11). O automatach dzwoniących z nagraniami i innych zautomatyzowanych formach nagabywania pisze szerzej serwis Razem dla Równości.
Co proponuje Razem
- Zakaz telemarketingu nienawiązanego przez klienta — przy zawieraniu umów nie będzie można wymagać ani oczekiwać zgody na oferty telefoniczne (stanowisko ws. reklam, 2018, „Wolność od reklamy”, pkt 1).
- Zakaz marketingu przy okazji kontaktu z infolinią (tamże, pkt 2).
- Kary za elektroniczny spam bez zgody odbiorcy i za inicjowanie kontaktu w celu uzyskania tej zgody (stanowisko ws. cyfryzacji, 2018, pkt 8).
- Domyślna blokada płatnych połączeń i wiadomości tekstowych u operatorów — przeciw wyłudzeniom, szczególnie od osób starszych (tamże, pkt 9).
- Zwalczanie nachalnego telemarketingu, w szczególności robo-calli (deklaracja programowa 2025, rozdz. 10, pkt 11).
Osoby starsze, na których żeruje telefoniczna sprzedaż, są jednocześnie najbardziej narażone na cyfrowe wykluczenie z usług publicznych — o państwie dostępnym i online, i przy okienku pisze Razem dla Opieki. Pozostałym postulatom konsumenckim wobec rynku cyfrowego poświęcony jest hub o algorytmach i platformach.