Stały audyt aplikacji AI zamiast kontroli od święta

Wed, 22 Jul 2026 09:00:00 +0200

Hiszpański dekret królewski z mocą ustawy 9/2021, znany jako „ley rider”, zrobił w maju 2021 roku dwie rzeczy naraz: ustanowił domniemanie stosunku pracy dla dostawców pracujących przez platformy cyfrowe i dał przedstawicielstwu pracowniczemu prawo do informacji o parametrach, regułach i instrukcjach, na których opierają się algorytmy wpływające na warunki pracy (Real Decreto-ley 9/2021, BOE). Pół roku później Rada Krajowa Razem przyjęła stanowisko, które ten kierunek podziela i przedłuża: skoro aplikacje zarządzające pracą rozwijają się szybciej niż prawo, potrzebna jest instytucja, która patrzy im na ręce stale, a nie od przypadku do przypadku (stanowisko ws. zarządzania algorytmicznego, 2021).

Hiszpański precedens

Regulacja z Madrytu wyrosła z porozumienia rządu, związków zawodowych i organizacji pracodawców, a jej podstawą było orzeczenie hiszpańskiego Sądu Najwyższego uznające dostawcę platformy za pracownika. Nowy przepis art. 64 hiszpańskiego statutu pracowników zobowiązuje firmę do informowania rady zakładowej o algorytmach i systemach sztucznej inteligencji, które wpływają na podejmowanie decyzji o warunkach pracy, dostępie do zatrudnienia i jego utrzymaniu — łącznie z profilowaniem (BOE). Stanowisko Razem przywołuje ten przykład z nazwy: „Chcemy, żeby Polska została liderem we wprowadzaniu rozwiązań porządkujących ten obszar. Wiele rozwiązań można wprowadzić na poziomie krajowym, zmieniając np. zapisy prawa pracy. Obserwujemy takie działania w innych krajach (np. Hiszpania)”.

Dwa poziomy kontroli

Sedno propozycji Razem mieści się w sekcji „W dłuższej perspektywie” stanowiska z 2021 roku. Na poziomie europejskim partia postuluje „utworzenie niezależnej, europejskiej instytucji, która będzie przeprowadzać ciągły audyt aplikacji AI tworzonych na rynku pod kątem zgodności z europejskimi standardami pracy”. Zakres tego audytu jest zdefiniowany precyzyjnie — chodzi o standardy pracy, a więc o to, czy aplikacja do układania grafików, oceniania wydajności albo naliczania stawek respektuje prawa osób pracujących, nie zaś o certyfikowanie całej sztucznej inteligencji jako technologii. Na poziomie krajowym dokument przewiduje „rozwój kompetencji instytucjonalnych, pozwalających na kontrolowanie zgodności zarządzania algorytmicznego z prawem pracy” — państwo ma umieć sprawdzić, czy algorytm łamie kodeks pracy, tak jak dziś umie sprawdzić, czy łamie go pracodawca z krwi i kości.

Kontekstem obu poziomów jest praca platformowa, której stanowisko poświęca osobny akapit ryzyk: zamiast umowy o pracę pracownicy bywają „jedynie użytkownikami aplikacji, a ich czasem pracy, zadaniami, czy oceną zarządza algorytm”. Partia żąda traktowania pracy na rzecz organizacji platformowych jako podlegającej ochronie zatrudnionych zgodnie z obowiązującym prawem oraz wdrożenia prawa do odłączenia się od pracy zdalnej, powołując się na rezolucję Parlamentu Europejskiego z 21 stycznia 2021 roku (tekst rezolucji, EUR-Lex). Audyt aplikacji AI domyka ten porządek od strony instytucjonalnej — przepisy o ochronie zatrudnionych na niewiele się zdadzą, jeśli nikt nie sprawdza, czy algorytm ich przestrzega.

Od strony regulacyjnej Unia zbudowała w międzyczasie własny mechanizm: rozporządzenie (UE) 2024/1689 zalicza systemy AI stosowane w zatrudnieniu do wysokiego ryzyka i poddaje je obowiązkom oraz nadzorowi rynku, które zaczną być stosowane od 2 sierpnia 2026 roku (załącznik III; kalendarz wdrożenia). Nadzór rynkowy nad produktami i stały audyt zgodności ze standardami pracy to jednak dwa różne narzędzia — pierwsze pilnuje, czy system spełnia wymogi techniczne i proceduralne aktu, drugie miałoby na bieżąco oceniać skutki dla osób pracujących.

Co proponuje Razem

Niezależna europejska instytucja audytująca aplikacje AI — prowadzony bez przerwy audyt zgodności z europejskimi standardami pracy (stanowisko 2021, „W dłuższej perspektywie”).
Krajowe kompetencje kontrolne — instytucje zdolne badać zgodność zarządzania algorytmicznego z prawem pracy (stanowisko 2021).
Polska jako lider regulacji — wiele rozwiązań da się wprowadzić od razu, zmianami w prawie pracy, śladem Hiszpanii (stanowisko 2021).

Ekonomiczną stronę tego samego problemu — kto zyskuje na optymalizowaniu ludzi jak zasobów i dlaczego rachunek kosztów pomija pracujących — rozbiera siostrzany serwis Razem dla gospodarki w tekście o zarządzaniu algorytmicznym. Skąd w modelach biorą się uprzedzenia, które audyt miałby wychwytywać, wyjaśnia tekst o dyskryminacji algorytmicznej; po pozostałe elementy linii partii odsyłamy do huba AI i prawa.

Źródła i dalsza lektura

Kurier pracuje, aplikacja zarządza. Komu należy się ochrona zatrudnionych na platformach

Tue, 21 Jul 2026 15:30:00 +0200

Kurier z plecakiem termicznym formalnie bywa przedsiębiorcą: sam sobie szefem, sam sobie kadrami. W praktyce o tym, jakie zlecenie dostanie, za ile pojedzie i czy jutro w ogóle będzie mógł się zalogować, decyduje algorytm platformy — czyli dokładnie ten rodzaj podporządkowania, który w klasycznym zakładzie pracy przesądzałby o istnieniu stosunku pracy. Wokół tej rozbieżności między formą a treścią zatrudnienia toczy się dziś jedna z ważniejszych batalii europejskiego prawa pracy.

Fakt prawny: dyrektywa o pracy platformowej

Skalę zjawiska mierzą instytucje unijne: według Europejskiego Urzędu ds. Pracy w 2021 roku pracę za pośrednictwem platform cyfrowych pozyskiwało w UE ponad 28 mln osób, a szacunki na rok 2025 mówiły o około 43 mln (ELA). Odpowiedzią prawodawcy unijnego jest dyrektywa (UE) 2024/2831 z 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform internetowych. Wprowadza ona domniemanie stosunku pracy tam, gdzie fakty wskazują na kierowanie pracą i jej kontrolę — z ciężarem obalenia domniemania po stronie platformy — oraz pierwsze w prawie UE przepisy o zarządzaniu algorytmicznym: zakaz przetwarzania niektórych danych (np. o stanie emocjonalnym), obowiązkowy ludzki nadzór nad decyzjami o zawieszeniu konta i prawo do wyjaśnienia zautomatyzowanej decyzji. Państwa członkowskie mają czas na transpozycję do 2 grudnia 2026 roku (EUR-Lex).

Stanowisko Razem z 2021 roku

Razem zajęło stanowisko w tej sprawie trzy lata przed przyjęciem dyrektywy. Dokument Rady Krajowej z listopada 2021 roku o zarządzaniu algorytmicznym opisuje rozprzestrzenianie się pracy platformowej jako jedno z ryzyk cyfrowego tayloryzmu — pracownicy „są jedynie użytkownikami aplikacji, a ich czasem pracy, zadaniami, czy oceną zarządza algorytm” — i wśród pilnych działań wymienia: „Traktowanie pracy wykonywanej na rzecz organizacji platformowych jako podlegającej ochronie zatrudnionych zgodnie z obowiązującym prawem” (stanowisko, 2021). Ta sama uchwała żąda pełnej jawności zbieranych o pracujących danych oraz uzgadniania systemów algorytmicznych z przedstawicielami osób pracujących, w tym ze związkami zawodowymi.

Krajowe narzędzie: inspekcja, która może zmienić umowę

Niezależnie od transpozycji dyrektywy istnieje krajowy mechanizm, który mógłby rozstrzygać spory o status od ręki. Deklaracja programowa Razem z 2025 roku zapowiada: „Wzmocnimy i dofinansujemy Państwową Inspekcję Pracy, nadamy jej uprawnienia do zmiany formy zatrudnienia osoby na umowę o pracę, jeżeli stwierdzony zostanie stosunek pracy” (rozdz. 2, pkt 2). Dziś inspektor, który widzi fikcyjne samozatrudnienie, może najwyżej skierować sprawę do sądu — z decyzją administracyjną w ręku mógłby przywracać umowę o pracę bez wieloletniego procesu, także kurierowi czy kierowcy, którego „przedsiębiorczość” sprowadza się do klikania w przydzielone zlecenia.

Co proponuje Razem

Traktowanie pracy platformowej jako podlegającej ochronie zatrudnionych zgodnie z obowiązującym prawem (stanowisko o zarządzaniu algorytmicznym, 2021).
Jawność danych zbieranych o pracujących i uzgadnianie systemów algorytmicznych ze związkami zawodowymi (stanowisko, 2021) oraz — już w deklaracji programowej — obowiązek konsultacji z pracownikami algorytmów regulujących i nadzorujących ich pracę (rozdz. 2, pkt 6).
PIP z uprawnieniem do zmiany formy zatrudnienia na umowę o pracę przy stwierdzonym stosunku pracy (deklaracja 2025, rozdz. 2, pkt 2).

Fikcyjne samozatrudnienie i umowy cywilnoprawne zamiast etatów to problem znacznie starszy niż aplikacje kurierskie — jego mapę kreśli Razem dla Pracy. Tam też znajduje się szczegółowy tekst o nadzorze algorytmicznym nad pracownikami etatowymi, a pozostałym wątkom platformowym przyglądamy się w hubie o algorytmach i platformach.

Prawo-Pracy | Cyfrowa Polska Razem

Stały audyt aplikacji AI zamiast kontroli od święta

Hiszpański precedens

Dwa poziomy kontroli

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Kurier pracuje, aplikacja zarządza. Komu należy się ochrona zatrudnionych na platformach

Fakt prawny: dyrektywa o pracy platformowej

Stanowisko Razem z 2021 roku

Krajowe narzędzie: inspekcja, która może zmienić umowę

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura