Wykluczenie-Cyfrowe | Cyfrowa Polska Razem

Wykluczenie cyfrowe dorosłych kończy się tam, gdzie zaczyna się oferta nauki

Mon, 20 Jul 2026 08:30:00 +0200

Umiejętność obsługi internetu przyswaja się dziś w szkole, w pracy biurowej albo wcale — a spora część dorosłych Polaków zdążyła zakończyć edukację, zanim internet w niej zagościł, i pracuje w zawodach, w których komputer nie jest narzędziem. Państwo, przenosząc kolejne usługi do sieci, milcząco założyło, że każdy obywatel gdzieś się tych umiejętności nauczył. Partia Razem podważa to założenie i proponuje uzupełnić brakujące ogniwo: systematyczne, publiczne zajęcia z nowych technologii w gminnych ośrodkach kultury, otwarte dla dorosłych i seniorów.

Luka kompetencyjna w liczbach

Skalę problemu dokumentuje statystyka publiczna. Według GUS co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe miało w 2024 roku 48,8% osób w wieku 16–74 lat. Wskaźnik rośnie (o 4,5 punktu procentowego rok do roku), ale wciąż oznacza, że ponad połowa dorosłej populacji porusza się po sieci niepewnie albo nie porusza się wcale. Na tle Unii wypadamy słabo: w 2023 roku co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe deklarowało 44% Polaków w wieku 16–74 lat, wobec 56% średnio w UE; mniej niż my mieli tylko Rumuni i Bułgarzy.

Wiek różnicuje te wyniki drastycznie. Prostą czynność konfiguracyjną, czyli samodzielną zmianę ustawień oprogramowania, wykonać potrafiło zaledwie 10,1% osób w wieku od 65 do 74 lat. Ten gradient bierze się z biografii: dzisiejsi siedemdziesięciolatkowie kończyli szkoły w latach 60. i 70., ich życie zawodowe w większości minęło bez komputera na biurku, a żadna instytucja nie miała później w zadaniach pokazania im internetu.

Rynek kursów nie dosięga tych, którym są najbardziej potrzebne

Komercyjne szkolenia komputerowe istnieją, tyle że ich geografia i cennik omijają dokładnie te grupy, w których luka kompetencyjna jest najgłębsza: osoby starsze, uboższe i mieszkające w mniejszych miejscowościach. Kurs za kilkaset złotych w mieście powiatowym jest poza zasięgiem emerytki z gminy wiejskiej i finansowo, i komunikacyjnie. Projekty grantowe, które od lat próbują tę lukę łatać, kończą się wraz z finansowaniem; po zamknięciu projektu wiedza się starzeje, a wsparcia znów nie ma.

Stanowisko Razem ws. cyfryzacji z 2018 roku wskazuje dlatego na infrastrukturę, która już stoi i już jest publiczna:

Rozpoczniemy walkę z wykluczeniem cyfrowym. Wprowadzimy w gminnych ośrodkach kultury systematyczne zajęcia pozwalające oswoić się z nowymi technologiami.— Partia Razem, Stanowisko ws. cyfryzacji (2018), „Innowacje dostępne dla wszystkich”, pkt 2, partiarazem.pl

Wybór ośrodków kultury jest przemyślany. Domy i ośrodki kultury działają w gminach, do których nie dociera rynek szkoleń, mają sale, adres znany mieszkańcom i próg wejścia niższy niż jakakolwiek instytucja z „informatyką” w nazwie. Kluczowe jest słowo „systematyczne”: odróżnia stałą ofertę publiczną, na którą można wrócić po pół roku z nowym telefonem i nowym problemem, od jednorazowych akcji projektowych.

Co proponuje Razem

Stanowisko z 2018 roku ustawia edukację cyfrową szerzej niż szkolnictwo: mówi o dostosowanym do rzeczywistości systemie edukacji, „który obejmowałby nie tylko dzieci i młodzież w wieku szkolnym, ale też chętne osoby w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym” (stanowisko ws. cyfryzacji, 2018). Ten sam dokument dopisuje do walki z wykluczeniem drugi wymiar: naukę poruszania się w gąszczu informacyjnym i weryfikowania napotkanych informacji, bo dorosły użytkownik wchodzący do sieci bez przygotowania jest szczególnie łatwym celem dezinformacji i internetowych oszustw.

Systematyczne zajęcia z nowych technologii w gminnych ośrodkach kultury — stała publiczna oferta nauki zamiast jednorazowych akcji projektowych (stanowisko 2018, „Innowacje”, pkt 2).
Edukacja cyfrowa obejmująca także osoby w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym (stanowisko 2018, wstęp).
Nauka weryfikowania informacji jako element przeciwdziałania wykluczeniu — obrona przed manipulacją i dezinformacją (stanowisko 2018, wstęp).

Kompetencje to jedna strona równania; drugą jest dostępność samych usług, z których wykluczeni mieliby korzystać. Wątek e-usług zaprojektowanych także dla osób starszych i z niepełnosprawnościami — wraz z zasadą, że każdą sprawę ma się dać załatwić również przy okienku — rozwija serwis Razem dla Opieki w tekście o e-usługach bez wykluczenia. Warunek zupełnie podstawowy, czyli samo łącze w domu, omawiamy w tekście o internecie dla każdego gospodarstwa.

Źródła i dalsza lektura

Internet jak droga gminna: łącze dla każdego gospodarstwa domowego

Sun, 19 Jul 2026 13:30:00 +0200

Dom bez drogi dojazdowej uznajemy za problem, którym powinna zająć się gmina; dom bez internetu wciąż uchodzi za prywatny kłopot mieszkańców. Tymczasem państwo przeniosło do sieci recepty, rejestrację pojazdów, zapisy do lekarza i kontakt ze szkołą, więc brak łącza odcina dziś od usług publicznych równie skutecznie, jak brak drogi odcinał kiedyś od miasta. Partia Razem wyciąga z tego wniosek znany z historii elektryfikacji: skoro infrastruktura jest warunkiem udziału w życiu wspólnoty, jej zapewnienie jest zadaniem państwa. Stanowisko ws. cyfryzacji z 2018 roku zapowiada bezpłatny szerokopasmowy internet dla każdego gospodarstwa domowego oraz kompleksowy program rozbudowy sieci.

Ostatnie punkty procentowe są najdroższe

Ogólnokrajowa statystyka dostępu wygląda na niemal domkniętą. Według GUS w 2024 roku dostęp do internetu miało 95,9% gospodarstw domowych — o 2,6 punktu procentowego więcej niż rok wcześniej. Rosną też parametry samej sieci: z danych UKE za 2024 rok wynika, że w 83,6% gospodarstw domowych dostępny był internet szerokopasmowy o przepustowości co najmniej 100 Mb/s, a z usług dostępu stacjonarnego korzystało 9,8 mln użytkowników.

W pozostałych kilku procentach mieszkają przede wszystkim ludzie, do których żadnemu operatorowi nie opłaca się pociągnąć łącza, oraz ci, których zwyczajnie nie stać na abonament — rzadko kiedy jest to kwestia braku chęci. Rachunek komercyjny działa tu bezlitośnie — kilometr światłowodu do pojedynczego gospodarstwa na końcu wsi nigdy się operatorowi nie zwróci, więc bez publicznych pieniędzy ta linia nie powstanie nigdy. Skutki widać w statystykach osób, które z sieci nie korzystają wcale: NIK przypomina, że 15% osób w Polsce nigdy nie korzystało z internetu, przy średniej unijnej 9%.

Bariera bywa więc podwójna — infrastrukturalna na wsi, ekonomiczna w mieście — i obie wersje prowadzą do tego samego: wykluczenia z obiegu spraw, które państwo załatwia już głównie online.

Co proponuje Razem

Postulat pada w stanowisku ws. cyfryzacji, w sekcji „Innowacje dostępne dla wszystkich”:

Zapewnimy każdemu gospodarstwu domowemu bezpłatny dostęp do szerokopasmowego internetu. Wdrożymy kompleksowy program rozbudowy infrastruktury sieciowej.— Partia Razem, Stanowisko ws. cyfryzacji (2018), „Innowacje dostępne dla wszystkich”, pkt 1, partiarazem.pl

Uzasadnienie tego kroku stanowisko formułuje językiem infrastruktury: „W XXI wieku infrastruktura sieciowa jest równie ważna dla społeczeństwa oraz gospodarki jak infrastruktura energetyczna, wodno-kanalizacyjna, transportowa” (stanowisko ws. cyfryzacji, 2018). Prąd i woda docierają do każdego domu niezależnie od tego, czy przyłącze się „opłaca”, bo uznaliśmy je za cywilizacyjne minimum — ten sam status ma zyskać łącze internetowe. Bezpłatność odpowiada na drugą z barier, ekonomiczną: dla gospodarstw, w których każda pozycja budżetu jest policzona, abonament potrafi przegrać z rachunkiem za ogrzewanie, a wtedy z sieci wypada cała rodzina, z dziećmi odrabiającymi lekcje włącznie.

Program rozbudowy sieci odpowiada z kolei na barierę infrastrukturalną — publiczne pieniądze mają dociągnąć światłowód tam, gdzie rynek nie dotrze, tak jak kiedyś publiczne pieniądze dociągały linie energetyczne do wsi, których elektryfikacja nie miała szans zwrócić się prywatnemu inwestorowi.

Geografia braku dostępu pokrywa się z mapą nierówności

Brak dostępu układa się na mapie podobnie jak inne niedostatki infrastruktury. Tam, gdzie kończy się zasięg szybkiej sieci, zwykle wcześniej skończyła się linia autobusowa i zamknięto małą szkołę — a dzieci z tych miejscowości odrabiają lekcje przez telefon z pakietem danych na wyczerpaniu. O tym, jak nierówności między miastem a wsią kumulują się w edukacji, pisze serwis Razem dla Szkół w tekście o likwidacji małych szkół i przepaści miasto–wieś; łącze internetowe jest kolejną pozycją na tej samej liście, tyle że wciąż rzadko traktowaną jak infrastruktura publiczna.

Sam dostęp nie wystarczy jednak nikomu, kto nie umie z niego skorzystać — dlatego stanowisko Razem łączy rozbudowę sieci z publiczną ofertą nauki, którą omawiamy w tekście o wykluczeniu cyfrowym dorosłych.